خزرنومه

اقتصاد کشور در سال نوآوری و شکوفایی

سی امین سال حیات نظام جمهوری اسلامی در حالی از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی به نام سال نوآوری و شکوفایی نامگذاری شده است که کشور در عرصه اقتصاد به شدت نیازمند استفاده از رویکردهای نوین و   بهره گیری از توانمندیهای بی شمار موجود برای شکوفا شدن توانایی های اقتصادی این مرز و بوم است.

هم اکنون با وجود تلاش های شبانه روزی دولت و دستاوردهای قابل توجه سالیان اخیر، معضلات و مشکلات عدیده ای گریبانگیر اقتصاد ایران شده است که تورم و رشد سرسام آور قیمت ها شاه بیت این مسائل به شمار می رود. از این رو، نوآوری و شکوفایی در عرصه اقتصاد برای از بین بردن یا دست کم کاهش آثار زیان بار   نارسایی های اقتصادی کشور ضروری و انکارناپذیر است.

 با توجه به اهداف چشم انداز 20 ساله، توانمندیهای موجود، سرمایه گذاری های اولیه انجام شده و وجود رقباء در منطقه و اقتضائات کشور، به طور قطع نوآوری و شکوفایی در این مقطع تاریخی در تمام حوزه های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است و اگر تاخیری در شکوفایی بویژه در زمینه نوآوری نداشته باشیم، کشور باید هزینه های فراروانی را متحمل شود، ولی آنچه مهم است تمهیدات و الزاماتی است که منجر به این شکوفایی و نوآوری خواهدشد.

 آنچه مسلم است مقوله تورم یک چالش اساسی در سال 87 است که بخشی ناشی از ساختار اقتصادی کشور است و بخشی نیز مربوط به سیاست هایی است که اتخاذ شده و برای آن که بتوانیم در تمام حوزه ها موفق عمل کنیم و به شکوفایی برسیم باید مشکل تورم در کشور حل شود و امید می رود دولت در تحول اقتصادی که برای سال 87 نوید آن را داده است، مسائل مربوط به یارانه ها را جدی بگیرد و با وجود تورم، تمهیداتی نیز برای بحث هدفمند کردن یارانه ها پیش بینی نماید.

در حال حاضر تلاش ها و اقدامات خوبی در زمینه تولید علم و نوآوری صورت گرفته که اثرات آن را بویژه در بخش پزشکی و دارویی شاهدیم و در دیگر حوزه ها نیز در بخش علمی تلاش هایی در حال انجام است که با کوشش بیشتر نمود خواهد یافت.از سوی دیگر برخی از کارشناسان، نوآوری و شکوفایی اقتصادی را در گرو تحول و دگرگونی در اقتصاد می دانند و بر ضرورت انجام آن تاکید می ورزند.

اجرای برنامه هایی همچون اصلاح ساختار اقتصادی، برنامه خصوصی سازی، کاهش تصدیگری دولت و ... برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور ضروری است و با وجودی که تاکنون اقداماتی در این زمینه انجام شده است اما باید در روند آن شتاب ایجاد کرد. ضمن اینکه برای نوآوری و شکوفایی اقتصادی باید بسته های سیاستی در زمینه های پولی و مالی تدبیر کرد تا با تاکید بر پروژه های عمرانی بتوان از رشد نقدینگی در کشور جلوگیری و اقتصاد ملی را متحول کرد.

براستی برای ایجاد نوآوری، شکوفایی و به طور کلی تحولات بزرگ اقتصادی توجه به موانع فکری و مفهومی آن بسیار حائز اهمیت است که در ذیل به چند عنوانی که عدم توجه به آنها موجبات تاخیر در روند دستیابی به شکوفایی شده است، اشاره می کنیم:

۱-   قانونمندی: اگر قانون را به معنای بایدهایی برای حفظ آزادی های فردی بدانیم باید گفت که ایرانیان در حوزه فردی خود فارغ از قانون آنچه را باید انجام بدهند، قادرند که انجام دهند. به خاطر همین است که اقتصاددانان می گویند اگر همه افراد به دنبال نفع خود باشند، کشور رشد می کند، این پارادوکس که وقتی هر کس به دنبال نفع خویش باشد، نفع جامعه محقق می شود، حکایت از آن دارد که مردم ما در بطن وجودیشان قانون مندی را به عنوان یک راهکار اجتماعی احساس نمی کنند، چه قانون منافع فردی را همسو می کند و فرض ناگفته اقتصاددانان هم جستجوی نفع شخصی در چارچوب قانون است.

2-   بینش رقابت: ایرانیان در حیات خویش و مقاطعی که با رقیب مواجه هستند، همواره رقابت را چون جنگی با یک پیروز و یک شکست خورده فرض می کنند. در حقیقت زندگی با چنین بینشی نه یک رقابت در چارچوب قانون و تلاش برای برنده شدن که جنگ با کسانی است که هر لحظه آرزوی عدم موفقیت تو را دارند، در این فضای فکری است که وقتی در گروهی، فردی به میزانی منزلت اجتماعی خود را بالا می برد، مورد طرد دیگران قرار می گیرد، گو آنکه بسیار محتمل تر می بود که دیگران نیز از این پیروزی وی بهره برند و باز در چنین فضایی است که موفقیت های افراد از نظر اطرافیان نه برآمده از تلاش و شایستگی فرد که تابعی از رابطه ها و چاپلوسی ها تحلیل می شود.

3-   مشخصه های دیگر: عدم احترام به مالکیت، آزادی، حیطه شخصی و ... که می تواند در ذیل عدم قانونمندی هم گنجانده شوند، در کنار روحیه آرمان گرا، فقدان صبر، خود برتر بینی و خصیصه های دیگر از عواملی هستند که با انحراف کشیدن کنش های فردی ایرانیان مانع از رسیدن اقتصاد ایران به مرز توسعه یافتگی شده اند. هر چند سیاستگذاری مناسب اقتصادی قادر است نقش به سزایی در ایجاد حرکت به سمت توسعه ایفا کند، اما تا زمانی که افراد یک کشور ویژگی های متناسب با توسعه را در منش خویش بروز ندهند، رسیدن به توسعه امری ناممکن می نماید، از همین روست که  سیاستگذاری ها باید به تغییر بینش ها و الگوهای فکری جامعه نیز کمک کند و شاید این بخش از مسئولیت توسعه یافتگی بیش از همه بر دوش گروههای مرجعی چون متفکران و عالمان باشد.

اعلام سال شکوفایی و نوآوری برای سال 87 همچنین می تواند به دلیل برخی کم کاریها در زمینه فعالیت های اقتصادی به ویژه سرمایه گذاری در بخش های مختلف باشد چراکه در طول 2 سال فعالیت دولت نهم، امضای قراردادهای مربوط به پروژه های بزرگ را کمتر شاهدیم و گرایش دولت بر تقسیم دلارهای نفتی، موجب ایجاد تقاضا در بین مردم گردیده و در عین حال تلاش دولت برای پرداخت وام به بنگاههای زودبازده جهت مداوای مقطعی بیماری های اقتصادی زمینه را برای ایجاد تورم و فشار بر اقشار مختلف جامعه فراهم نموده است.

به این ترتیب دولت بخش قابل توجهی از بودجه های عمرانی را تخصص نداده و این مساله به طولانی شدن اجرای طرحهای عمرانی و گران شدن این پروژه ها انجامیده است.از 180 هزار میلیارد ریال بودجه عمرانی سال گذشته، تنها 94 هزار میلیارد ریال آن پرداخت شد و به همین خاطر تصور بر این است رهبر معظم انقلاب به منظور تقویت عملکرد اقتصادی دولت سال جدید را به عنوان سال شکوفایی و نوآوری نامگذاری نموده است.

دولت باید سیاست تبدیل دلارهای نفتی و ایجاد تقاضا در بازار آن هم در حالی که به اعتقاد برخی از فعالان، بازار تولید حمایت نمی شود و تعرفه برخی کالاهای وارداتی هم به صفر کاهش یافته را کنار بگذارد. طبق آمار گمرک، اقلام بزرگ وارداتی کشور به ترتیب فولاد، بنزین، لوله و پروفیل و ذرت بوده و این خود نمایانگر آن است که گرایش دولت به سمت واردات کالاهای مصرفی به جای سرمایه ایست.

در نهایت آنکه، نوآوری و شکوفایی زمانی محقق می شود که زمینه تحقیقات و رشد نخبگان را در کشور فراهم کنیم. متخصصان کشور زمانی می توانند در زمینه نوآوری، رشد و شکوفایی گام بردارند که از نظر مالی، امکانات تحقیقاتی و امنیت شغلی تامین باشند و نامگذاری سال 87 به سال نوآوری و شکوفایی   می تواند مقدمه ای باشد برای فراهم کردن این امکانات که دولت باید آن را به طور جدی پیگیری کند.

 مطالبات اقتصادی باید مداوم و همه جانبه باشد و آنچه در کشور ما بویژه در حوزه اقتصاد به دور از منطق علمی صورت می گیرد، عدم تداوم و انسجام است و بیشتر تحقیقات نمایشی و مقطعی است که می بایست از این قالب خارج گردد. 

نویسنده: مهدی قجری کناری- اردیبهشت ماه ۸۷                                                                             

به امید فردایی بهتر

نویسنده : مهدی قجری کناری : ٤:٤٠ ‎ب.ظ ; ۱٠ اردیبهشت ۱۳۸٧
Comments نظرات () لینک دائم